De Boxtelse puzzel die arbeidsmigratie heet deel 1: ‘de migrant’

Hoe de Poolse Dariusz een leven opbouwt in Boxtel

Naar schatting verblijven tussen de 400 en 600 duizend arbeidsmigranten in Nederland, waarvan zo’n tien procent in de regio Den Bosch/Eindhoven. Middenin die regio ligt het arbeidersdorp Boxtel. Een naderende uitbreiding van vleesverwerker Vion met honderden extra flexibele arbeidsplekken roept vragen en onrust op onder de bevolking en politiek. In deze serie bekijken we hoe het ruim 30.000 inwoners tellende dorp worstelt om het verblijf van honderden gastarbeiders in goede banen te leiden. In dit deel bekijken we Boxtel door de ogen van de Poolse migrant Dariusz Kazimirska.

Dariusz (38) was een jaar of 25 toen hij naar Nederland kwam met zijn vriendin Agnieszka. Hij had daarvoor al in Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Italië gewerkt. Vandaag de dag woont hij dertien jaar in ons land samen met Agnieszka, inmiddels zijn vrouw, en hun vijfjarige dochter Laura. Hij betrekt sinds zo’n anderhalf jaar een klein koopappartement aan de Boxtelse Maaslandstraat en wil graag meewerken aan wat hij zelf noemt ‘het zuiveren van de naam van Polen’.

Hij spreekt goed Nederlands, zij het met een zwaar Poolse tongval. Zijn appartement ligt er onberispelijk bij. Het ruikt alsof er net gepoetst is. Geen bierblikken op de grond, of uitpuilend uit de vuilnisemmer. Aan de muur hangen familiefoto’s. Niets in dit huis doet denken aan het stereotype Pool.

Ergernis
Dariusz ergert zich met regelmaat aan het beeld dat Nederlanders van Polen hebben. Hij is trots op zijn land. Toch begrijpt hij het negatieve imago wel. Vroeger zei hij er wel eens wat van als hij landgenoten bier zag drinken op straat bij de supermarkt. Tegenwoordig kijkt hij maar de andere kant op. “Laura, weet je..”, en hij kijkt naar zijn dochter. “Je weet niet of ze iets doen, of ze een mes bij zich hebben. Ik ben rustiger nu.”

Hij heeft ook wel een verklaring voor het gedrag van zijn landgenoten. “Het zijn net kinderen”, zegt hij hoofdschuddend, om na een korte pauze te concluderen dat veel van hen inderdaad nog erg jong zijn. Daarnaast helpen overheid, werkgevers en uitzendbureaus in zijn ogen ook niet echt mee om het beter te maken. ”Met tien jonge jongens in één huis in een vreemd land, dan is de kans op overlast voor de omgeving ook groter dan wanneer je in je eentje in een huurwoning zit.” Hij zag in zijn omgeving ook dat er veel verloop zat in deze ‘Polenhotels’, waardoor er weinig sociale controle is.

Toch doet het hem pijn dat veel Nederlanders Polen stereotyperen als een groep in het park hangende, overlast veroorzakende, bierdrinkers. Zelf kwam hij ons land ook binnen als arbeider. Bier drinken doet hij ook op zijn tijd, maar niet op straat. Hij is hier om iets op te bouwen. De bedoeling was om hier geld te sparen om de bruiloft met zijn vriendin te bekostigen. Hij is opgegroeid op het platteland nabij Staszów, zo’n 100 kilometer ten noordoosten van de stad Krakau.

Mentaliteitsverschil
Volgens Dariusz verschilt de Poolse mentaliteit in de steden niet zo gek veel van die in Nederland. In het stedelijk gebied tussen de steden Katowice en Krakau in het zuiden en Warschau in het noorden is het ontwikkelingsniveau hoog en heeft iedereen gelijke kansen. Zodra je echter het platteland betreedt merk je al snel een andere mentaliteit, constateert Dariusz. Het is de lange nasleep van het communistische regime dat de touwtjes in Polen lange tijd in handen had.

Na de val van de muur in 1989 liep de werkloosheid in Polen op. Het zorgt ervoor dat de kansen buiten de grote stad ook minder voor het oprapen liggen. Onderzoek van UvA-professor Dirk Korf leert dat vooral Polen die op het platteland wonen kiezen om in West-Europa te gaan werken. Zelf ging Dariusz, ooit fanatiek voetballer, naar de sportklas van Zespołu Szkół w Połańcu, een middelbare school gericht op het sportonderwijs. Hij maakte verdere studie niet af omdat hij weinig toekomst in Polen zag.

Keerpunt
De echte doorslag om over de landsgrenzen te kijken kwam voor hem enkele jaren later. Dariusz werkte als jonge twintiger in een magazijn bij een lokaal bedrijf. Na drie jaar trouw en hard werken was een wisseling in het management uiteindelijk de opmaat voor zijn ontslag. De Poolse gastarbeider vermoedt dat er vriendjespolitiek in het spel was, hoewel hij daarvoor geen bewijs heeft. “Ik werd er gewoon met één vingertje uitgewipt”, vertelt hij, terwijl hij met zijn vingers een wegschietende beweging maakt.

Het vormde een keerpunt in zijn leven. Dariusz zoekt werk in het buitenland. Simpel werk, waarmee hij spaargeld kan opbouwen om in Polen een beter leven te financieren. Het werk bevalt hem matig en hij wordt niet altijd even best behandeld als arbeidsmigrant. Als zogeheten short-stayer reist hij om werk te doen op en neer tussen West-Europa en Polen.

Zichzelf ontplooien
Na enkele jaren seizoenswerk komt hij via een oud-collega uit in Vlaardingen. Het werk in Nederland bevalt hem beter dan in andere landen, dus hij besluit uiteindelijk zich in ons land te vestigen.

Dan gaat Dariusz er nog steeds vanuit op termijn terug te keren naar Polen. Hij wil zichzelf echter ook ontplooien. “Taal is daarbij enorm belangrijk”, legt hij uit. Op dat moment werkt hij bij een kwekerij in de buurt van Drunen en huurt hij vlakbij een woning. Hij heeft geluk dat het bedrijf waar hij werkt hem de mogelijkheid biedt een basiscursus Nederlands te volgen. “Ik ben niet bang dat ik fouten maak”, legt hij uit. “Veel buitenlanders zijn dat wel en zijn bang dat ze uitgelachen worden. Nou, ik kan je vertellen: we hebben in die periode veel gelachen”, grapt hij.

De ondertussen aardig Nederlands sprekende Dariusz komt in Boxtel terecht bij automatiseringsbedrijf LeGrand. Weer een stapje hoger op de ladder. Agnieszka is inmiddels zwanger en de aanstaande vader wordt in het diepe geworpen voor wat betreft de taal. Bezoekjes aan de dokter en later het consultatiebureau, Dariusz gaat overal mee naartoe. Met zijn betere kennis van het Nederlands dan zijn vrouw moet hij het woord doen. Op het werk oefent hij volzinnen met zijn collega’s.

Definitief naar Nederland
Dochter Laura komt vijf jaar geleden in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch ter wereld. Nog steeds is het plan om terug te keren naar Polen. Daar bouwt Dariusz met geld dat hij gespaard heeft een huis, waar hij als dat af is met zijn gezin wil gaan wonen.

De tijd verstrijkt echter en inmiddels werkt de Poolse arbeidsmigrant bij het technisch bedrijf VDL. Het werk is niet meer simpel en hij heeft zicht op een vast contract. Toch was het niet het geld dat uiteindelijk, nu zo’n twee jaar geleden, de doorslag gaf. “We moesten niet nadenken over onszelf”, hij kijkt naar Laura. “Maar over háár. Zij heeft hier in Nederland gewoon veel meer kansen.” Dariusz en Agnieszka hakken de knoop door: ze blijven in Boxtel.

De keuze voor definitieve immigratie naar Nederland is bepaald niet lichtzinnig genomen, benadrukt Dariusz. Het huis dat hij in Polen bouwt verhuren, zoals je wellicht in Nederland zou kunnen doen, is in het veel minder dichtbevolkte land niet zo eenvoudig. Daar moet dus een oplossing voor gevonden worden. En zijn Poolse vrienden en familie zal hij natuurlijk gaan missen.

Tweemaal per jaar is de familie compleet: tijdens het Kerstfeest dat in Polen groots gevierd wordt en tijdens de vakantieperiode. “Wij zijn hier in Nederland ‘alleen’”, schetst Dariusz een beeld van hoe het soms voelt. Want Laura kan natuurlijk niet zomaar terecht bij opa of oma als beide ouders aan het werk zijn. “Maar je hebt natuurlijk ook geen last van een vervelende schoonmoeder”, lacht hij.

130.000 mensen als Dariusz
Inmiddels woont Dariusz zo’n anderhalf jaar in zijn eigen huis. Het gezin heeft de Nederlandse nationaliteit en Laura gaat naar een Nederlandse school even verderop. Ze spreekt de taal accentloos. Haar vader is vastberaden carrière te maken bij VDL. Ook Agnieszka, die tijdens het interview aan het werk is, heeft inmiddels een vaste baan gevonden op het industrieterrein in Boxtel.

De familie Kazimirska is vastberaden in Nederland te blijven en voelt zich inmiddels ook meer Nederlander dan Pool. Dariusz ziet dat het meer Polen zo vergaat: ze komen hier om te werken, maar bouwen uiteindelijk een bestaan op in ons land. Dat wordt bevestigd door het Expertisecentrum Flexwonen. Volgens het centrum kiest ongeveer één op de vijf arbeidsmigranten ervoor om definitief te blijven in het gastland. Dat zijn op een geschat aantal van 650.000 gastarbeiders dus zo’n 130.000 mensen zoals Dariusz.

“Als je tien jaar geleden had gezegd dat ik twee huizen had, zou ik je nooit geloven”, vertelt Dariusz met een blik die nog steeds ongeloof verraadt. Volgens hem is bij hem de sleutel tot zijn succesvolle inburgering het leren van de taal geweest. “Dat is een grote barrière!” Hij gelooft dan ook in het zo snel mogelijk scholen van arbeidsmigranten, ook al blijven die maar kort. Dat is volgens hem regelmatig het gevolg van uitbuiting op de werkvloer, zoals dat ook voor hem dreigde in zijn beginperiode in Nederland, maar ook van jeugdige onbezonnenheid. “Het zijn nog kinderen, in hun hoofd, snap je?”

In het volgende deel van deze serie wordt verder ingegaan op de woonomstandigheden van arbeidsmigranten.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *